Jest to zdecydowanie najpopularniejsza poza Japonią gra wykorzystująca karty hanafuda, dzięki bogatej reprezentacji w anime i grach wideo. W standardowej grze koi-koi mogą brać udział tylko dwie osoby. W przypadku koi-koi ustalenie liczby rozdań przed rozpoczęciem gry jest szczególnie istotne, gdyż bez tego niemożliwe jest odpowiednie zaplanowanie strategii i podejmowanie ryzykownych decyzji w trakcie rozgrywki.
Przebieg gry
Przygotowanie i podstawowa mechanika gry (zdobywanie kart ze stołu poprzez zagrywanie w każdej turze karty z ręki i ze stosu) są identyczne jak w przypadku bakappana czy hana-awase. W tej grze natomiast nie będziecie na końcu rozgrywki liczyć indywidualnej wartości kart. Wartość zdobywanych kart zależy wyłącznie od tego, jakie zestawy można z ich pomocą złożyć. Zwróćcie uwagę, że w koi-koi kompletuje się trochę inne zestawy niż w hana-awase, dlatego upewnijcie się, że korzystacie z właściwej rozpiski.
Koi-koi i shōbu
Podczas grania w koi-koi kluczowy moment następuje za każdym razem, kiedy jedno z graczy skończyło turę, w której złożyło nowe yaku lub rozbudowało już posiadane o kolejne karty. Może wtedy wybrać jedną z dwóch opcji: zakończyć rozdanie, deklarując shōbu, bądź kontynuować je, deklarując tytułowe koi-koi. Dlatego tak ważne jest, aby po zagraniu obu swoich kart (z ręki i ze stosu) zawsze odłożyć przed sobą zdobyte karty, posortować je według kompletowanych yaku i upewnić się, czy nie udało się właśnie złożyć czegoś nowego. Jeśli przegapiliście moment skompletowania yaku i kontynuowaliście rozgrywkę, uznajcie, że zadeklarowano wtedy koi-koi.
Shōbu, czyli „stop”
W przypadku tej deklaracji następuje natychmiastowe zakończenie rozdania – drugi gracz nie wykonuje już swojego ruchu. Jest to bezpieczne rozwiązanie, które nie tylko zapewnia aktualnemu graczowi zdobycie punktów za skompletowane yaku, ale też blokuje jego przeciwnika przed punktowaniem.
Koi-koi!, czyli „dalej, dalej!”
Deklaracja ta oznacza kontynuację rozgrywki. Tura aktualnego gracza kończy się i rozpoczyna się tura drugiej osoby. Ta decyzja daje możliwość dalszego kompletowania lub rozbudowywania yaku, by zdobyć więcej punktów, wiąże się jednak z ryzykiem, że to przeciwnik skompletuje bądź rozbuduje swoje yaku, zakończy grę wcześniej i sam zdobędzie punkty.
Koniec rozdania i zdobywanie punktów
Jeśli obojgu graczom skończyły się karty na ręce, ale nikt nie zadeklarował shōbu, następuje remis. Nikt nie zdobywa ani nie traci wtedy punktów, a nowe rozdanie rozpoczyna ten sam gracz, który rozpoczynał poprzednie. Jeśli ostatni ruch dowolnego gracza wiąże się ze skompletowaniem bądź rozbudowaniem yaku, automatycznie przyjmijcie, że zadeklarował on shōbu i w związku z tym wygrywa rozdanie.
Gracz, który zadeklarował shōbu, wygrywa, otrzymując punkty za wszystkie swoje yaku, podczas gdy przegrany nie otrzymuje żadnych punktów.
Punkty za swoje zestawy otrzymuje wyłącznie gracz, który zadeklarował shōbu, a tym samym zakończył rozdanie. Drugi gracz nie dostaje punktów za swoje zestawy, a w zależności od przyjętego wariantu, może nawet tracić punkty.
Koi-koi często rozgrywane jest jako gra o sumie zerowej. Oboje gracze zaczynają wtedy z tą samą liczbą punktów (np. 30), a na koniec rozdania przegrany przekazuje swoje punkty zwycięzcy w liczbie równej wartości skompletowanych przez zwycięzcę yaku. W tym systemie całość rozgrywki kończy się nie tylko w momencie rozegrania z góry ustalonej liczby rozdań, ale także wtedy, gdy jedno z graczy straci wszystkie swoje punkty.
Zasady opcjonalne
W związku z popularnością koi-koi przez setki lat w różnych regionach Japonii wykształciły się różnorodne tradycje gry i opcjonalne zasady. Poniżej opisujemy kilka najpopularniejszych. Możecie także wymyślić własne! Nasze ulubione zasady, które sami stosujemy, oznaczyliśmy gwiazdką ★.
Rozdawanie kart
- Jeśli bezpośrednio po rozdaniu któreś z graczy ma tzw. szczęśliwą rękę, czyli wszystkie 4 karty z tego samego miesiąca lub po 2 karty z 4 różnych miesięcy, natychmiast to deklaruje i w ten sposób wygrywa rozdanie, otrzymując 6 punktów i pierwszeństwo w kolejnym rozdaniu. Jeśli oboje gracze mają szczęśliwą rękę, następuje remis, żadne z nich nie dostaje punktów. Karty są wtedy ponownie tasowane i rozdawane przez gracza wybranego tą samą metodą, co w przypadku pierwszego rozdania.
- ★ Alternatywnie karty składające się na szczęśliwą rękę możecie uznawać za nieważne rozdanie. Wtedy również układ ten powoduje ponowne tasowanie kart, ale nie jest to w żaden sposób wynagradzane graczowi.
- ★ Jeśli którykolwiek z układów odpowiadających szczęśliwej ręce znajduje się na stole, oznacza to, że rozdanie jest nieważne i skutkuje ponownym przetasowaniem i rozdaniem kart.
- Możecie rozdać na początek po 10 kart na gracza zamiast po 8.
Różnice w yaku
Możecie spotkać się z różnymi kombinacjami wstążek, a także wariantami gdy „Dzik, jeleń i motyle” nie są liczone jako oddzielne yaku. Niektórzy uważają, że „Czarka” jest zbyt silną kartą, stąd szereg zasad modyfikujących jej działanie, takich jak:
- Nieuznawanie yaku „Podziwianie kwitnącej wiśni” i „Podziwianie księżyca”.
- Uznawanie „Podziwiania kwitnącej wiśni” i „Podziwiania księżyca” wyłącznie, jeśli gracz posiada też inne yaku.
- ★ Jeśli na stole znajdują się karty listopadowe, „Podziwianie kwitnącej wiśni” jest zrujnowane z powodu deszczu. Jeśli na stole znajdują się karty grudniowe, chłodna pogoda wywołuje mgłę, która rujnuje „Podziwianie księżyca”. Dopiero gdy karty te zostaną zdobyte i zdjęte ze stołu, odpowiadające im yaku zaczynają się liczyć.
- „Czarka” liczy się jako zwierzę bądź zwykła karta, ale nie oba.
- „Czarka” liczy się jedynie jako zwierzę, ale nie jako zwykła karta.
Dodatkowe właściwości kart
- Listopadowa „Błyskawica” funkcjonuje jako joker, pasując do dowolnej karty.
- Listopadowa „Błyskawica” funkcjonuje jako joker, ale wyłącznie gdy sierpniowe „Trawy” znajdą się na stole w początkowym rozdaniu, jako że ciepła pogoda zapowiada nadciągającą burzę.
- „Czarka”, „Błyskawica” i/lub „Żółta pawłownia” liczą się jako dwie zwykłe karty.
Warianty przebiegu tury
- Gdy oboje gracze skończą zagrywać karty z ręki, mogą kontynuować rozdanie, na przemian zagrywając karty ze stosu, aż do jego całkowitego wyczerpania.
- Na początku swojej tury gracz dobiera kartę ze stosu, po czym zagrywa dwie karty z ręki.
- Jeśli dobrana karta ze stosu nie pasuje do żadnej karty na stole, gracz zatrzymuje ją w ręce i zamiast niej zagrywa inną kartę z ręki.
Remisy
- Gdy gra kończy się remisem – np. przez wyczerpanie kart ze stosu lub gdy oboje gracze mają szczęśliwą rękę – rozdający zdobywa określoną liczbę punktów (zwykle 1 lub 6) i zachowuje prawo rozdania w następnej rundzie. Jest to tzw. „przywilej rozdającego” (oyaken, 親権).
- W przypadku remisu prawo rozdania przechodzi na drugiego gracza, zamiast pozostawać u obecnego rozdającego.
- Przy remisie przez wyczerpanie stosu kart ostatni gracz, który skompletował lub rozbudował yaku, otrzymuje za niego punkty i zostaje rozdającym w kolejnej rundzie.
Deklarowanie koi-koi
- Na wzór koreańskiej gry go-stop, możecie ustalić, że gracz musi posiadać co najmniej 3 punkty w zestawach (yaku), aby móc zawołać koi-koi. W przeciwnym razie automatycznie musi zakończyć rozdanie (shōbu). Minimalna liczba punktów może być ustalana dowolnie przez graczy.
- Gracz może zadeklarować koi-koi tylko po skompletowaniu nowego yaku; rozbudowanie już istniejącego nie uprawnia do deklaracji koi-koi.
Warianty punktacji
Mnożniki
- Punkty mnożone są × 2, jeśli gracz, który zakończył rozdanie, zdobył 7 punktów lub więcej.
- Punkty mnożone są × 2, jeśli gracz zdobywający punkty zadeklarował koi-koi (koi-koi przeciwnika się nie liczy).
- Punkty mnożone są × 2, jeśli to przeciwnik gracza, który zakończył rozdanie, zadeklarował koi-koi.
- Punkty mnożone są × 2, jeśli ktokolwiek zadeklarował koi-koi w danym rozdaniu.
- Mnożnik punktów zwiększa się za każde koi-koi zadeklarowane przez przeciwnika.
- ★ Mnożnik punktów zwiększa się za każde koi-koi zadeklarowane w trakcie rozdania.
W przypadku ostatnich dwóch zasad, punkty mnożone są o tyle, ile razy padło koi-koi w rundzie plus 1; np. jeśli koi-koi zostało zadeklarowane 1 raz, wynik mnoży się × 2; jeśli dwa razy: × 3 itd.
Punktacja w systemie gry o sumie zerowej
- ★ Koi-koi często rozgrywane jest w systemie gry o sumie zerowej, w którym zdobyte przez zwycięzcę punkty odejmuje się od wyniku przegranego. Ułatwia to rozgrywki hazardowe z użyciem pieniędzy bądź żetonów. Przy grach na 6 rozdań najczęściej obaj gracze zaczynają z 30 punktami.
Mnożniki za karty na stole
- Podobnie jak w grze hachi-hachi, jeśli na początku rundy na stole znajdzie się karta z kategorii świateł, punkty za rundę są podwajane.
- Jeśli na stole pojawią się dwie karty świateł, punkty mnożone są × 3, przy trzech kartach × 4 itd. (mnożnik to liczba kart świateł + 1).
Punktowanie zestawów (yaku)
- Gracz, który wygrał rozdanie otrzymuje punkty jedynie za najbardziej wartościowy ze swoich zestawów.
- Gracz zdobywa punkty nie tylko za własne zestawy, lecz także za zestawy przeciwnika.